سلـحــشـوران شـهـر نــراق

عـکـس، خـاطـرات ، دل نـوشـتـه هـای دفـاع مـقـدس ، انـقـلـاب و اطـلـاعـات عـمـومـی

سلـحــشـوران شـهـر نــراق

عـکـس، خـاطـرات ، دل نـوشـتـه هـای دفـاع مـقـدس ، انـقـلـاب و اطـلـاعـات عـمـومـی

سلـحــشـوران شـهـر نــراق

شهر نراق زادگاه علامه ملا محمد مهدی نراقی و ملا احمد نراقی (فاضلین نراقی)
بیش از 100 نفر از مشاهیر نامدار دارای جمعیت سه هزار نفره در مقطع 8 سال دفاع مقدس دارای 180 رزمنده بوده و علاوه بر آن 8 آزاده و 100 جانباز(مجروح)و 80 شهید تقدیم آرمان های میهن اسلامی نموده است.


بایـگـانی

نخود یکی از حبوبات مفید مى باشد که برشته شده " بو داده " آن را نخودچی می گویند و به صورت خشک و معمولا شور و گاه شیرین می خورند ولی بیشتر آن را با کشمش میل می نمایند. کسی که حرفه اش تولید نخودچی باشد "نخود ریز "نام دارد. البته در گویش های مختلف نخودبریز، نخود چی بریز، نخودبرشته کن و ... نیز خوانده می شود .

حرفه " نخود پزی" در نراق بر اساس گفته ها و شنیده های بزرگان شهر قدمت زیاد دارد و یکی از دلایل آن مصرف زیاد آن خصوصا " آرد نخودچی " که مواد اولیه تهیه جوزغند می باشد . به این دلیل بانوان شهر نراق پیشتار در استفاده از آرد نخودچی و تولید شیرینی منحصر به فرد جوزغند هستند . دلیل دیگر آن چون شهر نراق در مسیر جاده ابریشم قرار داشته و بازار نراق هم محل داد و ستد تجار بوده نخودچی خود را از این طریق خریداری می کرده اند .

خبرگزاری فارس: فرآوری نخود جهان در ترکیه و ایران/ نخودپزان ممقانی در ایران

* محل و چگونگی فرآوری تولید نخود خام به نخودچی
محل انجام این کار در بازارشهر نراق داخل بازار شمس السلطنه نبش چهار سو بالاتر از حجره مرحوم ماشاءالله اوضایی(عُضایی) بود. درب انبار آن داخل چهار سو و ورودی آن داخل بازار بود که از کف بازار به خاطر داشتن سرداب زیر زمینی حدود یک متر بلند تر بود و افرادی در آن به این کار اشتغال داشتند و نخود خام را طی مراحلی فرآوری نموده و به نخودچی تبدبل می کردند. البته روش کار به صورت امروزی نبود و به صورت سنتی انجام می گرفت .


 نمایی از محل نم خانه در بازار شمس السلطنه شهر نراق

*ابزار و وسایل کار

1-کوره یا منبع حرارت: که روی آن یک تیون مسی که به آن پاتیل هم می گفتند قرار مى گرفت و با هیمه و هیزم داغ می شد. داخل این پاتیل نخود را بو می دادند .
2-ظرف محتوی ماسه های مخصوص شسته و ریز بدون خاک به اندازه دانه های ماش
3-کفگیر بزرگ: وسیله ای که با آن نخودچی داغ را از پاتیل خارج می کردند .
4-غَربیل:برای سَرَند کردن که نخود چی را از ماسه جدا می کردند
5-پره پاتیل:که به آن همزن می گفتند و مخلوط ماسه داغ و نخود را در آخرین مرحله فراوری به هم می زند.

* مراحل فرآوری

1-ابتدا باری که به دکان" نخود بریزی" می آمد آن را با غربیل پاک کرده و بعد توی پاتیل می ریختند و سپس حرارت داده وسریع هم می زدند تا خوب داغ شود و به اصطلاح داغش می کردند و در مرحله بعد48 ساعت می گذاشتند تا سرد شود .
2-پس از سرد شدن نخود ها را به نَم خانه منتقل و پَهن می کردند. نَم خانه یک فضای تاریک و مرطوب که سه طبقه پایین تر از کف کارگاه بود و نور آن از طریق چراغ روغن سوز و یا چراغ بادی(فانوس) تامین می شد. نخودها 24 ساعت در نم خانه که به صورت حجره حجره بود نگهداری می شد و در طول این مدت دوبار زیرو رو می کردند تا نم کافی به همه نخود ها برسد.


3-در این مرحله نخود هاى مرطوب را جمع آوری و به سرداب منتقل می کردند و مجددا 48 ساعت در سرداب می ماند تا نم (رطوبت) نخود ها یکنواخت شود.
سرداب معمولاً یک اتاق 3 در 3 بود که در بالای نم خانه قرار داشت و کیسه هاى نخود نم داده شده را در نوبت بو دادن قرار می دادند. سرداب به وسیله دریچه اى به نم خانه راه داشت و از این دریچه نخود ها را جا به جا مى کردند که واقعا کاری مشکل دار بود


4-در آخرین مرحله مقداری ماسه داخل پاتیل ریخته و کوره را روشن می کردند تا حرارت پاتیل به 180 درجه برسد . بعد مقداری از نخود مرطوب را روی ماسه های داغ درون پاتیل ریخته و به هم زده می شد تا بدون اینکه نخود ها بسوزند بو داده شده و به رنگ نارنجی روشن و یکنواخت در آیند.
در این مرحله نخود ها بو داده شده و به نخود چی تبدیل می گردید . سپس "نخود بریز" با ملاقه (کفگیر) مخلوط ماسه و نخودچی را در غربیل ریخته و سَرند مى کردند تا ماسه ها از نخود چی جدا شود .

 

نمایی از درون نم خانه واقع در بازار شمس السلطنه شهر نراق

کار به همین منوال تکرار مى شد و در آخر نخود بریز نخودچی ها را در کیسه مى ریخت و وزن می کرد و به مشتری تحویل می داد و دستمزد خود را از مشتری دریافت مى کرد.
البته وزن هاى آن روز بر اساس صد دِرَم، نیم مَن ، یه مَن، یه مَن و نیم و دستمزد هم بر اساس ریال، شاهی' عباسی و قَران بود.
نخود هایی که به نخود چی تبدیل می شود باید از نوع درشت و مرغوب باشند. نخودهاى ریز برای این کار مناسب نیستند به همین جهت پس از تفت دادن آن را غربال می کنند و نخودچی هاى ریز و نامرغوب را جدا می نمودند. نخودچی هاى درشت صرف خوراکی داشت و آن ها را با کشمش و سایر آجیل هاى سنتی نراق مانند تخمه،تنده، گردو، بادام و جوزغند در مراسم های جشن و اعیاد مصرف مى کردند .

نخودچی های ریز و نامرغوب را بانوان سختکوش و مومنه نراق در سِرکو مى کوبیدند و آن را اَلَک می کردند و به آرد نخودچی تبدیل می نمودند. آرد نخودچی هم مواد اولیه جورغند بود و هم در آشپزی خصوصا پختن شِفته (کوفته) که بعد از آبگوشت بیشترین مصرف را در سفره مردم نراق داشت استفاده می کردند.

 

شیرینی سنتی برشتوک

یک نوع شیرینی سنتی دیگر هم از آرد نخودچی درست می کردند که " برشتوک " نام داشت . برشتوک ترکیبی از آرد نخودچی یا گندم ، روغن و پودر قند یا شکر و مقوی و خوشمزه بود. نخودچی در بین گروه های غذایی منبع پروتئین کلسیم و آهن بود. لازم به ذکر است که نخودچی فقط از بو دادن نخود سفید بدست می آمد و " نخود سیاه " برای این کارمناسب نبود و برای تولید لپه از آن استفاده می کردند .

از کهن کسوتان حرفه نخودپزی در شهر نراق مى توان به این افراد اشاره نمود:

1-مرحوم آقا میر موسوی فرزند سید صادق
2- مرحوم محمد جعفری فرزند صادق
3-مرحوم بشیر شفیعی فرزند صادق

مرحوم بشیر شفیعی آخرین نخود پز شهر تاریخی نراق در بازار شمس السلطنه بود و بعد از ایشان این حرفه منحصر به فرد منسوخ گردید .

از آقای مرتضی علی آقایی فرزند علی اکبر جهت تهیه این پست صمیمانه تشکر می گردد .

۹۷/۰۴/۱۸
سلحشوران شهر نراق

نظرات  (۲)

۲۲ تیر ۹۷ ، ۱۱:۵۹ مرتضی علی آقایی
درود و سلام بر شما جناب حاج محمد عضایی وحاج حسین عزیز و دوست داشتنی،خسته نباشید باهمت و پشتکار شما عزیزان مطالب ارزنده وبعضا کاملا بِکر و جدید شما به سایت جلوه ویژه ای بخشیده است.زحمات ارزشمند شما را اجر می نهم وبه شما خدا قوت می گویم خدا نگهدارتان.
۲۲ تیر ۹۷ ، ۱۴:۳۸ مرتضی علی آقایی


درود بر شما و سایت زیبا وآموزنده سلحشوران شهرنراق

خسته نباشید،مطالب و پست های آموزنده سایت سلشوران شهر نراق روز به روز بِکرتر،جالب تر و آموزنده تر می شود که نشان از همت وپشتکار و پژوهش های جدید مدیر سایت وهمکاران دارد.

برای مثال واژه"روزقه" یا نوبت آبیای واژه ای است که حدود دو قرن پیش در بین کشاورزان نراق کاربرد داشته و ما اکنون با برگردان نوشته های قدیمی با آن آشنا می شویم.
یا واژه منحصر به فرد "نخود پزی"در نراق.
حرفه نخود پزی حرفه ای است که به ندرت در شهرهای کشورمان فعال بوده واین حرفه مختص به شهر ممقان مرکز تولید نخود و نخودچی کشور می باشد.
اینکه چگونه این حرفه منحصر به فرد و توسط چه کسی به نراق راه پیدا کرده جای سوال دارد چرا که حتی نامش هم برای پژوهشگران تا حدودی نا شناخته است.شاید یک دلیل آن نیاز مبرم شهر نراق به آرد نخودچی که مواد اولیه ساخت جوزغند در نراق بوده باشد و یا دلیل دیگر آن وجود جاده ابریشم در مسیر نراق بوده که تجار نیاز های خود را از بازار نراق تهیه می کرده اند.
چون کارگاه مخصوص نخود پزی در بازار نراق واقع در چهار سو بازار جنب مغازه مرحوم ماشالله عضایی تاجر کهن کسوت نراق فعال بوده و افرادی چون مرحوم بشیر شفیعی ومرحوم آقا میر و افراد دیگر به کار مشغول بوده اند.
این حرفه هم برای خود گفتنی هایی دارد که شما را با تولید وفراوری نخود چی به روش سنتی آشنا می سازد.

همچنین آشنایی با انواع اسناد،قباله ،عقد نامه و همجنین آشنایی با مشاهیر، تجار،خیّرین نراقی و همچنین مطالب آموزنده دیگر در مورد نراق شناسی اخیرا جلوه ویژه ای به سایت سلحشوران شهر نراق بخشیده اند.

امید است همه عزیزان نراق دوست و فرهیختگان نراقی به این سایت مراجعه نموده و با رویت مطالب و اظهار نظر خود در پایان هر پست خستگی را از بدن عزیزان زحمتکش در سایت بیرون بیاورند.

درود وسلام بر نراق و همه عزیزان نراقی
مرتضی علی آقایی نراقی
۲۱تیرماه۹۷

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.

هدایت به بالای

folder98 facebook